_1772544040.jpeg)
Ermənistanla bağlı SENSASİON açıqlamalar
Tarix: 22-09-2026 | Saat: 22:24
Bölmə:Dünya | çapa göndər
“Ermənistan Mərkəzi Bankının sədri Martin Qalstyanın Rusiyadan idxal olunan təbii qazın qiymətinin mümkün artımının ölkə iqtisadiyyatı üçün əvvəlcədən nəzərdə tutulan ssenarilərdən kənara çıxa biləcəyini və daha ciddi, “X ssenarisi” kimi qiymətləndirilə biləcək nəticələr doğuracağını bildirməsi Ermənistanın enerji təhlükəsizliyi problemini yenidən iqtisadi gündəmin mərkəzinə gətirib. Məsələ ilk baxışdan enerji resursunun qiyməti ilə bağlı görünsə də, onun mümkün nəticələri inflyasiya, istehsal xərcləri, elektrik enerjisinin qiyməti, pul-kredit siyasəti və iqtisadi artım kimi bir-biri ilə əlaqəli makroiqtisadi göstəriciləri əhatə edir”.
Deputat Elçin Mirzəbəyli bu fikirləri Musavat.com-a açıqlaması zamanı söyləyib.
Milli Məclisin üzvü bildirib ki, bu xüsusda qaz qiymətinin dəyişməsi Ermənistan üçün yalnız kommersiya xarakterli məsələ deyil:
“Təbii qaz idxalının yüksək dərəcədə bir mənbədən asılı olması enerji siyasəti ilə makroiqtisadi sabitlik, xarici siyasət və milli təhlükəsizlik arasında birbaşa əlaqə yaradır. Mövcud vəziyyət Ermənistanın enerji siyasətindəki struktur problemini də üzə çıxarır. Ölkənin enerji təchizatının şaxələndirilməsi istiqamətində alternativlər mövcud olsa da, onların heç biri qısa müddətdə Rusiya qazının yaratdığı həcmi tam əvəz edə biləcək səviyyədə deyil. Bu kontekstdə Azərbaycan qazının potensial olaraq Ermənistan bazarına çıxarılması məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lakin həmin imkanın reallaşması yalnız enerji və kommersiya məsələsi deyil. Bu, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması, regional kommunikasiya xətlərinin inkişafı və Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi qarşılıqlı asılılıq modelinin formalaşması ilə bağlıdır”.
Deputat qeyd edib ki, Ermənistanın Rusiya qazından asılılığı enerji təhlükəsizliyi baxımından uzun müddətdir mövcud olan struktur problemidir:
“Müxtəlif dövrlərə aid məlumatlarda Rusiyanın Ermənistanın təbii qaz idxalındakı payı 80 faizdən yuxarı səviyyədə göstərilir. Bu vəziyyət Ermənistan enerji sisteminin xarici qiymət və təchizat şoklarına həssaslığını artırır. Enerji idxalının diversifikasiya edilməməsi ilk növbədə qiymət riski yaradır. İdxal mənbələrinin sayı məhdud olduqda alternativ təchizatçıların olmaması təbii qazın qiyməti ilə bağlı danışıqlarda idxalçı ölkənin manevr imkanlarını zəiflədir. Digər problem isə təchizat riskidir. Bu halda tədarükün texniki, kommersiya və ya siyasi səbəblərlə məhdudlaşması nəticəsində alternativ mənbələrin qısa müddətdə işə salınması çətinləşir. Bu iki riskin üst-üstə düşməsi enerji təhlükəsizliyi problemini makroiqtisadi problemə çevirir. Təbii qazın qiymətinin artması ilk növbədə enerji sektorunun xərclərini yüksəldir. Daha sonra bu artım elektrik enerjisinin istehsalına, sənayenin və xidmət sektorunun maya dəyərinə ötürülə bilər. Nəticədə istehlak qiymətləri yüksəlir və inflyasiya təzyiqi güclənir”.
Elçin Mirzəbəylinin fikrincə, enerji qiymətlərinin kəskin artması mərkəzi banklar üçün klassik dilemma yaradır:
“Bir tərəfdən, artan enerji qiymətləri inflyasiyanı yüksəldə və monetar siyasətin sərtləşdirilməsini tələb edə bilər. Digər tərəfdən, yüksək faiz dərəcələri investisiyaları və istehlakı məhdudlaşdıraraq iqtisadi artıma mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyətdə enerji şoku həm təklif, həm də tələb tərəfinə təsir göstərən kompleks makroiqtisadi hadisəyə çevrilir. Ermənistan kimi enerji idxalından yüksək dərəcədə asılı olan iqtisadiyyatlarda risk daha da artır. Çünki idxal olunan enerji resursunun qiymətindəki artım ölkənin xarici ticarət balansına da təsir göstərə bilər. Enerji idxalına çəkilən xərclərin yüksəlməsi xarici valyutaya tələbi artırır və digər amillərlə birlikdə milli valyutanın sabitliyi üzərində təzyiq yarada bilər. Bu baxımdan Mərkəzi Bank rəhbərinin açıqlamasını Ermənistan iqtisadiyyatının enerji şoklarına qarşı dayanıqlılığı məsələsi kontekstində qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur. “X ssenarisi”nin əsas məzmunu fövqəladə və ya qeyri-real hadisə deyil, enerji qiymətinin iqtisadiyyatın bir neçə sektoruna eyni vaxtda ötürülməsi ehtimalıdır”.
Deputat qeyd edib ki, enerji təhlükəsizliyi baxımından diversifikasiya yalnız alternativ mənbələrin siyasi baxımdan mövcud olması demək deyil:
“Alternativ mənbənin real alternativə çevrilməsi üçün isə kifayət qədər resurs həcmi, uyğun nəqliyyat infrastrukturu, rəqabətqabiliyyətli qiymət, uzunmüddətli və etibarlı təchizat mexanizmi tələb olunur. Ermənistanın coğrafi mövqeyi bu baxımdan əlavə məhdudiyyətlər yaradır”.
Parlamentar bildirib ki, Azərbaycan qazının Ermənistan üçün mümkün mənbə kimi müzakirəyə çıxarılması son dövrdə Ermənistanın rəsmi və siyasi dairələrinin açıqlamalarında daha aydın görünməyə başlayıb:
“Azərbaycanın enerji infrastrukturu bu baxımdan mühüm üstünlük yaradır. Ölkə həm Cənubi Qafqazda, həm də Avropa enerji bazarında mühüm qaz təchizatçılarından birinə çevrilib. Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan qazının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasını təmin edən əsas infrastruktur sistemlərindən biridir. Lakin Azərbaycanın mövcud ixrac infrastrukturu Ermənistan bazarına birbaşa qaz tədarükünün avtomatik mümkün olması demək deyil. Bunun üçün ayrıca texniki, hüquqi və kommersiya mexanizmlərinin yaradılması zəruridir. Bu səbəbdən Azərbaycan qazının Ermənistan bazarına çıxarılması məsələsi uzunmüddətli perspektivdə qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan qazının Ermənistan bazarına çıxarılması reallaşarsa, bunun iqtisadi nəticələri ikitərəfli ticarət çərçivəsini aşa bilər. Əvvəla, Ermənistanın enerji təchizatında mənbə konsentrasiyası azalacaq. Bu, enerji şoklarına qarşı dayanıqlığı yüksəldə bilər. İkincisi, enerji ticarəti Azərbaycan və Ermənistan arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığın formalaşmasına səbəb ola bilər. Qarşılıqlı asılılıq özü-özlüyündə siyasi problemləri həll etmir, lakin iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi münasibətlərdə əlavə sabitlik mexanizmləri yarada bilər. Üçüncüsü, enerji əməkdaşlığı Cənubi Qafqazda kommunikasiya və infrastruktur sistemlərinin inteqrasiyasını sürətləndirə bilər. Beləliklə, enerji məsələsi yalnız “Ermənistan Rusiyanın qazını Azərbaycan qazı ilə əvəz edə bilərmi?” sualı ilə məhdudlaşmamalıdır. Daha fundamental sual regionda enerji sistemlərinin qarşılıqlı əlaqələndirilməsinin mümkün olub-olmamasıdır”.
Elçin Mirzəbəyli bir məqama da diqqət çəkib:
“Ermənistan rəsmilərinin son dövrdə verdiyi açıqlamalarda enerji mənbələrinin diversifikasiyası anlayışının ön plana çıxması təsadüfi deyil. Azərbaycan qazının strateji əhəmiyyəti isə Rusiyanı tamamilə əvəz etməkdən daha çox, Ermənistanın seçim imkanlarını genişləndirməkdədir. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin əsas siyasi məqsədi iki dövlət arasında uzunmüddətli və davamlı münasibətlərin formalaşdırılmasıdır. Lakin siyasi razılaşmanın davamlılığı üçün iqtisadi əlaqələrin də inkişaf etdirilməsi əhəmiyyətlidir. Bu kontekstdə enerji sektoru xüsusi funksional əhəmiyyət daşıya bilər. Enerji ticarətinin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu sahədə əlaqələr adətən uzunmüddətli müqavilələrə, davamlı infrastruktur təminatına və qarşılıqlı öhdəliklərə əsaslanır. Bu isə tərəflər arasında yalnız siyasi deyil, iqtisadi maraq əlaqələrinin də formalaşmasına şərait yaradır. Azərbaycan qazının Ermənistan bazarına daxil olması belə bir mexanizmin potensial elementlərindən biri ola bilər. Lakin burada səbəb və nəticəni qarışdırmamaq vacibdir. Enerji əməkdaşlığı sülhü avtomatik təmin edən mexanizm deyil. Əksinə, onun reallaşması üçün əvvəlcə siyasi və hüquqi mühitin müəyyən səviyyədə sabitləşməsi tələb olunur. Başqa sözlə, sülh enerji əməkdaşlığının ilkin şərti, enerji əməkdaşlığı isə sülhün iqtisadi dayanıqlılığını gücləndirə biləcək amillərdən biri ola bilər. Azərbaycan baxımından Ermənistan bazarına qaz ixracı ilk növbədə kommersiya layihəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin belə layihənin mümkün regional nəticələri daha genişdir. Azərbaycan artıq enerji ixrac edən ölkə kimi formalaşmış infrastruktura malikdir. Yeni bazarların yaranması enerji ixracının coğrafiyasının genişlənməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Bununla yanaşı, Azərbaycan-Ermənistan enerji əlaqələri regional iqtisadi inteqrasiyanın yeni mərhələsinə keçid üçün nümunə yarada bilər. Burada Azərbaycan üçün əsas məsələ enerji resursunun siyasi alətə çevrilməsi deyil, enerji əməkdaşlığının qarşılıqlı kommersiya maraqları əsasında qurulmasıdır. Bu yanaşma enerji layihəsinin uzunmüddətli dayanıqlığını da artıra bilər”.
Deputat əlavə edib ki, Ermənistan Mərkəzi Bankının rəhbərinin qaz qiymətinin mümkün artımını “X ssenarisi” ilə əlaqələndirməsi ölkənin enerji təhlükəsizliyi probleminin makroiqtisadi xarakterini aydın şəkildə ortaya qoyur:
“Məsələ yalnız təbii qazın bahalaşmasından ibarət deyil. Söhbət enerji qiymətlərinin inflyasiya, istehsal xərcləri, elektrik tarifləri, pul-kredit siyasəti və iqtisadi artım vasitəsilə bütün iqtisadi sistemə ötürülə biləcək təsirlərindən gedir. Bu riskin əsas struktur səbəblərindən biri enerji idxalının yüksək konsentrasiyasıdır. Ermənistanın Rusiya qazından asılılığı ölkənin enerji siyasətini xarici siyasət və makroiqtisadi sabitlik məsələləri ilə birbaşa əlaqələndirir. Bu şəraitdə enerji diversifikasiyası Ermənistan üçün iqtisadi seçimdən daha çox strateji zərurətə çevrilir. Daha geniş regional kontekstdə isə məsələ Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi qarşılıqlı asılılıq modelinin formalaşması perspektivini ortaya qoyur. Əgər siyasi normallaşma prosesi davamlı xarakter alarsa, enerji, nəqliyyat və digər iqtisadi əlaqələr keçmiş qarşıdurmanın yaratdığı izolyasiya modelindən regional inteqrasiya modelinə keçidi dəstəkləyə bilər. Bu baxımdan Ermənistanın qarşısında duran əsas məsələ yalnız “Rusiya qazının qiyməti nə qədər olacaq?” sualına cavab tapmaq deyil. Əsas məsələ enerji təhlükəsizliyini bir mənbənin davranışından asılı vəziyyətdən çıxarıb çoxşaxəli, rəqabətli və dayanıqlı təchizat sisteminə keçirməkdir. Azərbaycanın enerji resursları bu sistemin mümkün elementlərindən biridir. Lakin onun əhəmiyyəti yalnız qazın fiziki həcmi ilə ölçülməməlidir. Daha mühüm məsələ həmin resursun Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi əlaqələr, qarşılıqlı maraqlar və regional əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşmasına hansı töhfəni verə biləcəyidir. Beləliklə, Ermənistanın bugünkü “X ssenarisi” yalnız enerji böhranının göstəricisi deyil. O, eyni zamanda Cənubi Qafqazın enerji xəritəsinin dəyişməsi və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin siyasi normallaşmadan iqtisadi qarşılıqlı asılılığa doğru inkişafı üçün yeni imkanların meydana çıxmasını göstərən mühüm indikator kimi qiymətləndirilə bilər”.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 22-09-2026 | Saat: 22:24
Bölmə:Dünya | çapa göndər
“Ermənistan Mərkəzi Bankının sədri Martin Qalstyanın Rusiyadan idxal olunan təbii qazın qiymətinin mümkün artımının ölkə iqtisadiyyatı üçün əvvəlcədən nəzərdə tutulan ssenarilərdən kənara çıxa biləcəyini və daha ciddi, “X ssenarisi” kimi qiymətləndirilə biləcək nəticələr doğuracağını bildirməsi Ermənistanın enerji təhlükəsizliyi problemini yenidən iqtisadi gündəmin mərkəzinə gətirib. Məsələ ilk baxışdan enerji resursunun qiyməti ilə bağlı görünsə də, onun mümkün nəticələri inflyasiya, istehsal xərcləri, elektrik enerjisinin qiyməti, pul-kredit siyasəti və iqtisadi artım kimi bir-biri ilə əlaqəli makroiqtisadi göstəriciləri əhatə edir”.
Deputat Elçin Mirzəbəyli bu fikirləri Musavat.com-a açıqlaması zamanı söyləyib.
Milli Məclisin üzvü bildirib ki, bu xüsusda qaz qiymətinin dəyişməsi Ermənistan üçün yalnız kommersiya xarakterli məsələ deyil:
“Təbii qaz idxalının yüksək dərəcədə bir mənbədən asılı olması enerji siyasəti ilə makroiqtisadi sabitlik, xarici siyasət və milli təhlükəsizlik arasında birbaşa əlaqə yaradır. Mövcud vəziyyət Ermənistanın enerji siyasətindəki struktur problemini də üzə çıxarır. Ölkənin enerji təchizatının şaxələndirilməsi istiqamətində alternativlər mövcud olsa da, onların heç biri qısa müddətdə Rusiya qazının yaratdığı həcmi tam əvəz edə biləcək səviyyədə deyil. Bu kontekstdə Azərbaycan qazının potensial olaraq Ermənistan bazarına çıxarılması məsələsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Lakin həmin imkanın reallaşması yalnız enerji və kommersiya məsələsi deyil. Bu, Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması, regional kommunikasiya xətlərinin inkişafı və Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi qarşılıqlı asılılıq modelinin formalaşması ilə bağlıdır”.
Deputat qeyd edib ki, Ermənistanın Rusiya qazından asılılığı enerji təhlükəsizliyi baxımından uzun müddətdir mövcud olan struktur problemidir:
“Müxtəlif dövrlərə aid məlumatlarda Rusiyanın Ermənistanın təbii qaz idxalındakı payı 80 faizdən yuxarı səviyyədə göstərilir. Bu vəziyyət Ermənistan enerji sisteminin xarici qiymət və təchizat şoklarına həssaslığını artırır. Enerji idxalının diversifikasiya edilməməsi ilk növbədə qiymət riski yaradır. İdxal mənbələrinin sayı məhdud olduqda alternativ təchizatçıların olmaması təbii qazın qiyməti ilə bağlı danışıqlarda idxalçı ölkənin manevr imkanlarını zəiflədir. Digər problem isə təchizat riskidir. Bu halda tədarükün texniki, kommersiya və ya siyasi səbəblərlə məhdudlaşması nəticəsində alternativ mənbələrin qısa müddətdə işə salınması çətinləşir. Bu iki riskin üst-üstə düşməsi enerji təhlükəsizliyi problemini makroiqtisadi problemə çevirir. Təbii qazın qiymətinin artması ilk növbədə enerji sektorunun xərclərini yüksəldir. Daha sonra bu artım elektrik enerjisinin istehsalına, sənayenin və xidmət sektorunun maya dəyərinə ötürülə bilər. Nəticədə istehlak qiymətləri yüksəlir və inflyasiya təzyiqi güclənir”.
Elçin Mirzəbəylinin fikrincə, enerji qiymətlərinin kəskin artması mərkəzi banklar üçün klassik dilemma yaradır:
“Bir tərəfdən, artan enerji qiymətləri inflyasiyanı yüksəldə və monetar siyasətin sərtləşdirilməsini tələb edə bilər. Digər tərəfdən, yüksək faiz dərəcələri investisiyaları və istehlakı məhdudlaşdıraraq iqtisadi artıma mənfi təsir göstərə bilər. Bu vəziyyətdə enerji şoku həm təklif, həm də tələb tərəfinə təsir göstərən kompleks makroiqtisadi hadisəyə çevrilir. Ermənistan kimi enerji idxalından yüksək dərəcədə asılı olan iqtisadiyyatlarda risk daha da artır. Çünki idxal olunan enerji resursunun qiymətindəki artım ölkənin xarici ticarət balansına da təsir göstərə bilər. Enerji idxalına çəkilən xərclərin yüksəlməsi xarici valyutaya tələbi artırır və digər amillərlə birlikdə milli valyutanın sabitliyi üzərində təzyiq yarada bilər. Bu baxımdan Mərkəzi Bank rəhbərinin açıqlamasını Ermənistan iqtisadiyyatının enerji şoklarına qarşı dayanıqlılığı məsələsi kontekstində qiymətləndirmək daha məqsədəuyğundur. “X ssenarisi”nin əsas məzmunu fövqəladə və ya qeyri-real hadisə deyil, enerji qiymətinin iqtisadiyyatın bir neçə sektoruna eyni vaxtda ötürülməsi ehtimalıdır”.
Deputat qeyd edib ki, enerji təhlükəsizliyi baxımından diversifikasiya yalnız alternativ mənbələrin siyasi baxımdan mövcud olması demək deyil:
“Alternativ mənbənin real alternativə çevrilməsi üçün isə kifayət qədər resurs həcmi, uyğun nəqliyyat infrastrukturu, rəqabətqabiliyyətli qiymət, uzunmüddətli və etibarlı təchizat mexanizmi tələb olunur. Ermənistanın coğrafi mövqeyi bu baxımdan əlavə məhdudiyyətlər yaradır”.
Parlamentar bildirib ki, Azərbaycan qazının Ermənistan üçün mümkün mənbə kimi müzakirəyə çıxarılması son dövrdə Ermənistanın rəsmi və siyasi dairələrinin açıqlamalarında daha aydın görünməyə başlayıb:
“Azərbaycanın enerji infrastrukturu bu baxımdan mühüm üstünlük yaradır. Ölkə həm Cənubi Qafqazda, həm də Avropa enerji bazarında mühüm qaz təchizatçılarından birinə çevrilib. Cənub Qaz Dəhlizi Azərbaycan qazının beynəlxalq bazarlara çıxarılmasını təmin edən əsas infrastruktur sistemlərindən biridir. Lakin Azərbaycanın mövcud ixrac infrastrukturu Ermənistan bazarına birbaşa qaz tədarükünün avtomatik mümkün olması demək deyil. Bunun üçün ayrıca texniki, hüquqi və kommersiya mexanizmlərinin yaradılması zəruridir. Bu səbəbdən Azərbaycan qazının Ermənistan bazarına çıxarılması məsələsi uzunmüddətli perspektivdə qiymətləndirilməlidir. Azərbaycan qazının Ermənistan bazarına çıxarılması reallaşarsa, bunun iqtisadi nəticələri ikitərəfli ticarət çərçivəsini aşa bilər. Əvvəla, Ermənistanın enerji təchizatında mənbə konsentrasiyası azalacaq. Bu, enerji şoklarına qarşı dayanıqlığı yüksəldə bilər. İkincisi, enerji ticarəti Azərbaycan və Ermənistan arasında iqtisadi qarşılıqlı asılılığın formalaşmasına səbəb ola bilər. Qarşılıqlı asılılıq özü-özlüyündə siyasi problemləri həll etmir, lakin iqtisadi əlaqələrin genişlənməsi münasibətlərdə əlavə sabitlik mexanizmləri yarada bilər. Üçüncüsü, enerji əməkdaşlığı Cənubi Qafqazda kommunikasiya və infrastruktur sistemlərinin inteqrasiyasını sürətləndirə bilər. Beləliklə, enerji məsələsi yalnız “Ermənistan Rusiyanın qazını Azərbaycan qazı ilə əvəz edə bilərmi?” sualı ilə məhdudlaşmamalıdır. Daha fundamental sual regionda enerji sistemlərinin qarşılıqlı əlaqələndirilməsinin mümkün olub-olmamasıdır”.
Elçin Mirzəbəyli bir məqama da diqqət çəkib:
“Ermənistan rəsmilərinin son dövrdə verdiyi açıqlamalarda enerji mənbələrinin diversifikasiyası anlayışının ön plana çıxması təsadüfi deyil. Azərbaycan qazının strateji əhəmiyyəti isə Rusiyanı tamamilə əvəz etməkdən daha çox, Ermənistanın seçim imkanlarını genişləndirməkdədir. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin əsas siyasi məqsədi iki dövlət arasında uzunmüddətli və davamlı münasibətlərin formalaşdırılmasıdır. Lakin siyasi razılaşmanın davamlılığı üçün iqtisadi əlaqələrin də inkişaf etdirilməsi əhəmiyyətlidir. Bu kontekstdə enerji sektoru xüsusi funksional əhəmiyyət daşıya bilər. Enerji ticarətinin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu sahədə əlaqələr adətən uzunmüddətli müqavilələrə, davamlı infrastruktur təminatına və qarşılıqlı öhdəliklərə əsaslanır. Bu isə tərəflər arasında yalnız siyasi deyil, iqtisadi maraq əlaqələrinin də formalaşmasına şərait yaradır. Azərbaycan qazının Ermənistan bazarına daxil olması belə bir mexanizmin potensial elementlərindən biri ola bilər. Lakin burada səbəb və nəticəni qarışdırmamaq vacibdir. Enerji əməkdaşlığı sülhü avtomatik təmin edən mexanizm deyil. Əksinə, onun reallaşması üçün əvvəlcə siyasi və hüquqi mühitin müəyyən səviyyədə sabitləşməsi tələb olunur. Başqa sözlə, sülh enerji əməkdaşlığının ilkin şərti, enerji əməkdaşlığı isə sülhün iqtisadi dayanıqlılığını gücləndirə biləcək amillərdən biri ola bilər. Azərbaycan baxımından Ermənistan bazarına qaz ixracı ilk növbədə kommersiya layihəsi kimi qiymətləndirilə bilər. Lakin belə layihənin mümkün regional nəticələri daha genişdir. Azərbaycan artıq enerji ixrac edən ölkə kimi formalaşmış infrastruktura malikdir. Yeni bazarların yaranması enerji ixracının coğrafiyasının genişlənməsi baxımından əhəmiyyət daşıya bilər. Bununla yanaşı, Azərbaycan-Ermənistan enerji əlaqələri regional iqtisadi inteqrasiyanın yeni mərhələsinə keçid üçün nümunə yarada bilər. Burada Azərbaycan üçün əsas məsələ enerji resursunun siyasi alətə çevrilməsi deyil, enerji əməkdaşlığının qarşılıqlı kommersiya maraqları əsasında qurulmasıdır. Bu yanaşma enerji layihəsinin uzunmüddətli dayanıqlığını da artıra bilər”.
Deputat əlavə edib ki, Ermənistan Mərkəzi Bankının rəhbərinin qaz qiymətinin mümkün artımını “X ssenarisi” ilə əlaqələndirməsi ölkənin enerji təhlükəsizliyi probleminin makroiqtisadi xarakterini aydın şəkildə ortaya qoyur:
“Məsələ yalnız təbii qazın bahalaşmasından ibarət deyil. Söhbət enerji qiymətlərinin inflyasiya, istehsal xərcləri, elektrik tarifləri, pul-kredit siyasəti və iqtisadi artım vasitəsilə bütün iqtisadi sistemə ötürülə biləcək təsirlərindən gedir. Bu riskin əsas struktur səbəblərindən biri enerji idxalının yüksək konsentrasiyasıdır. Ermənistanın Rusiya qazından asılılığı ölkənin enerji siyasətini xarici siyasət və makroiqtisadi sabitlik məsələləri ilə birbaşa əlaqələndirir. Bu şəraitdə enerji diversifikasiyası Ermənistan üçün iqtisadi seçimdən daha çox strateji zərurətə çevrilir. Daha geniş regional kontekstdə isə məsələ Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi qarşılıqlı asılılıq modelinin formalaşması perspektivini ortaya qoyur. Əgər siyasi normallaşma prosesi davamlı xarakter alarsa, enerji, nəqliyyat və digər iqtisadi əlaqələr keçmiş qarşıdurmanın yaratdığı izolyasiya modelindən regional inteqrasiya modelinə keçidi dəstəkləyə bilər. Bu baxımdan Ermənistanın qarşısında duran əsas məsələ yalnız “Rusiya qazının qiyməti nə qədər olacaq?” sualına cavab tapmaq deyil. Əsas məsələ enerji təhlükəsizliyini bir mənbənin davranışından asılı vəziyyətdən çıxarıb çoxşaxəli, rəqabətli və dayanıqlı təchizat sisteminə keçirməkdir. Azərbaycanın enerji resursları bu sistemin mümkün elementlərindən biridir. Lakin onun əhəmiyyəti yalnız qazın fiziki həcmi ilə ölçülməməlidir. Daha mühüm məsələ həmin resursun Cənubi Qafqazda yeni iqtisadi əlaqələr, qarşılıqlı maraqlar və regional əməkdaşlıq mexanizmlərinin formalaşmasına hansı töhfəni verə biləcəyidir. Beləliklə, Ermənistanın bugünkü “X ssenarisi” yalnız enerji böhranının göstəricisi deyil. O, eyni zamanda Cənubi Qafqazın enerji xəritəsinin dəyişməsi və Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin siyasi normallaşmadan iqtisadi qarşılıqlı asılılığa doğru inkişafı üçün yeni imkanların meydana çıxmasını göstərən mühüm indikator kimi qiymətləndirilə bilər”.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
22-09-2026
