Milli yaddaşın saz rəngləri: Fəxrəddin Atayevin Göyçə araşdırmaları
Tarix: 21-04-2026 | Saat: 11:59
Bölmə:Özəl / Qərbi Azərbaycan / Yazar4 | çapa göndər
Kitab – bəşər övladının minilliklər boyu topladığı mənəvi sərvəti, intellektual potensialı və tarixi yaddaşı gələcək nəsillərə ötürən ən etibarlı körpüdür. İnsan həyatında kitab sadəcə bir məlumat mənbəyi deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşmasında, dünyagörüşünün zənginləşməsində və milli kimliyin dərk edilməsində əvəzsiz bir bələdçidir. Xüsusilə elmi tədqiqat işləri, monoqrafiyalar xalqın mədəniyyət tarixini sənədləşdirir, unudulmaqda olan dəyərləri yenidən canlandıraraq akademik müstəviyə daşıyır. Bu mənada, hər bir yeni tədqiqat işi keçmişlə gələcək arasında qurulmuş möhkəm bir mənəvi sütundur.
Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasını aşıq sənəti qədər dərindən, dolğun və emosional şəkildə ifadə edən ikinci bir sənət növü tapmaq çətindir. Aşıq sənəti bizim həm tariximiz, həm ədəbiyyatımız, həm də musiqimizdir. Əsrlər boyu aşıqlar elin dərdi ilə kədərlənmiş, sevinci ilə qürur duymuş, ustad-şəyird ənənəsi ilə milli ruhu qoruyub saxlamışlar. Bu sənət xalqımızın genetik yaddaşıdır; "Dədə Qorqud"dan gələn ozan-baxşı ənənəsinin müasir varisidir. Məhz bu səbəbdən aşıq sənətinin, onun müxtəlif məktəblərinin araşdırılması sadəcə musiqişünaslıq məsələsi deyil, həm də milli varlığın təsdiqi və qorunması məsələsidir.
Bu kontekstdə Əməkdar incəsənət xadimi, tanınmış dirijor və tədqiqatçı Fəxrəddin Atayevin yeni işıq üzü görən "Göyçə aşıq məktəbinin ifaçılıq xüsusiyyətləri" monoqrafiyası Azərbaycan musiqi elmi üçün mühüm hadisədir. Bu əsər Göyçənin sazlı-sözlü dünyasını həm tarixi, həm də texniki-akademik rakursdan təhlil edən fundamental bir vəsaitdir.
Fəxrəddin Qəhrəman oğlu Atayev 1972-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuş, Azərbaycan musiqi mədəniyyətində özünəməxsus iz qoymuş sənətkarlardan biridir. O, Bakı Musiqi Akademiyasını dirijorluq ixtisası üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirmiş, fəaliyyəti dövründə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının Dövlət Rəqs ansamblında, Dövlət Opera və Balet Teatrında, eləcə də Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Niyazi adına simfonik orkestrində dirijor kimi çalışmışdır.
Onun yaradıcılığı sadəcə praktiki musiqi ilə məhdudlaşmır; F. Atayev uzun illərdir Azərbaycan Milli Konservatoriyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur, gənc musiqiçilərin yetişməsində böyük rol oynayır. Bir sənətşünas və dirijor kimi onun aşıq sənətinə, xüsusilə Göyçə məktəbinə müraciət etməsi təsadüfi deyil. Dirijorun hər bir notun alt qatındakı intonasiyanı hiss etmək bacarığı bu monoqrafiyada özünü elmi dəqiqlik və bədii həssaslıqla büruzə verir. Müəllif Göyçə aşıq sənətini sadəcə folklor nümunəsi kimi deyil, ciddi bir peşəkar musiqi məktəbi kimi təhlilə cəlb edir. Kitabda Göyçə məktəbinin digər aşıq mühitləri ilə oxşar və fərqli cəhətləri, bu mühitin yetişdirdiyi ustadların ifaçılıq texnikaları və saz havalarının nota alınması məsələləri geniş şəkildə əks olunub.
Müəllif dirijor çubuğunu elmi qələmlə əvəz edərək, Göyçənin sazlı-sözlü dünyasının möhtəşəm bir simfoniyasını yaradıb. Əsər oxucunu aşıq sənətinin görünməyən tərəflərinə, yəni bilavasitə ifaçılıq texnikasının incəliklərinə və musiqi strukturunun dərinliklərinə aparır. Müəllif saz alətinin sadəcə bir musiqi aləti deyil, həm də Göyçə aşıqlarının ruhunu, daxili dünyasını və texniki məharətini ifadə edən mükəmməl bir vasitə olduğunu elmi şəkildə əsaslandırır. O, Göyçə aşıq ifaçılığının özünəməxsusluğunu təhlil edərkən musiqinin daxili arxitekturasına nüfuz edir və burada havaların strukturunu təşkil edən "yedək" və "sırğa" kimi terminlərin funksional əhəmiyyətini açıqlayır. Bu elementlər saz havalarının melodik xəttini zənginləşdirməklə yanaşı, həm də ifaçıya öz fərdi üslubunu nümayiş etdirmək üçün geniş imkanlar yaradır.
Tədqiqatda Göyçə aşıqlarının mizrab texnikası və barmaq vuruşlarının xüsusiyyətləri xüsusi həssaslıqla şərh olunur. Fəxrəddin müəllim qeyd edir ki, Göyçə məktəbinin ifaçılıq tərzi özünün monodik saflığı və eyni zamanda çoxmüqamlılıq elementləri ilə seçilir. Bu məktəbin nümayəndələri sazın bütün tellərindən və texniki imkanlarından maksimum dərəcədə istifadə edərək, hər bir havanın dramaturji xəttini dolğun şəkildə tamaşaçıya çatdırırlar. Göyçə aşıqlarının ifasında musiqi mətni ilə şeir mətni arasında qırılmaz bir bağ mövcuddur; hər bir saz vuruşu şeirin heca quruluşuna, ritminə və emosional yükünə tabe etdirilir. Bu isə Göyçə ifaçılığını sadəcə bir çalğı deyil, bütöv bir fəlsəfi-estetik sistemə çevirir.
Müəllif həmçinin aşıq havalarının nota alınması prosesində qarşıya çıxan texniki çətinlikləri də diqqətdən kənarda qoymur. O, klassik aşıq havalarının not yazısına köçürülməsinin bu sənətin elmi cəhətdən öyrənilməsi və təbliği üçün nə dərəcədə həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərir. Fəxrəddin Atayev Göyçə aşıq havalarının muğamla olan intonasiya qohumluğunu, xüsusilə "zəngulə" kimi vokal-instrumental bəzəklərdən necə məharətlə istifadə edildiyini elmi dəlillərlə izah edir. Bu yanaşma sübut edir ki, Göyçə aşıq məktəbi Azərbaycanın peşəkar musiqi mədəniyyətinin ən zirvə nöqtələrindən biridir.
Monoqrafiyanın son bölmələri və əlavələr hissəsi tədqiqatın elmi sanbalını tamamlayan ən mühüm hissələrdəndir. Fəxrəddin Atayev bu hissədə Göyçə aşıq sənətinin müasir mənzərəsini yaradır, sənət məktəbinin varislərini və onların ustad-şəyird silsiləsindəki yerini bir-bir qeyd edir. Müəllif sübut edir ki, aşıq mühiti yalnız keçmişin yadigarı deyil, bu gün də yaşayan və öz genetik kodlarını qoruyan dinamik bir sistemdir. Əsərdə yer alan İrəvan xanlığının xəritələri, Göyçə mahalının tarixi toponimləri və arxiv materialları oxucuya imkan verir ki, hər bir saz havasının arxasında dayanan torpağı və tarixi dərindən hiss etsin.
Fəxrəddin Atayev bu fundamental işi ilə bir tərəfdən klassik aşıq sənətinə olan borcumuzu ödəyir, digər tərəfdən isə gələcək tədqiqatçılar üçün geniş bir elmi cığır açır. "Göyçə aşıq məktəbinin ifaçılıq xüsusiyyətləri" monoqrafiyası sadəcə bir kitab deyil, Göyçənin sazlı-sözlü ruhunun elmi pasportudur. Belə bir mükəmməl tədqiqat işi həm sənətsevərlər, həm də akademik camiə tərəfindən yüksək qiymətləndirilən bir sənət hadisəsidir.
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 21-04-2026 | Saat: 11:59
Bölmə:Özəl / Qərbi Azərbaycan / Yazar4 | çapa göndər
Kitab – bəşər övladının minilliklər boyu topladığı mənəvi sərvəti, intellektual potensialı və tarixi yaddaşı gələcək nəsillərə ötürən ən etibarlı körpüdür. İnsan həyatında kitab sadəcə bir məlumat mənbəyi deyil, həm də şəxsiyyətin formalaşmasında, dünyagörüşünün zənginləşməsində və milli kimliyin dərk edilməsində əvəzsiz bir bələdçidir. Xüsusilə elmi tədqiqat işləri, monoqrafiyalar xalqın mədəniyyət tarixini sənədləşdirir, unudulmaqda olan dəyərləri yenidən canlandıraraq akademik müstəviyə daşıyır. Bu mənada, hər bir yeni tədqiqat işi keçmişlə gələcək arasında qurulmuş möhkəm bir mənəvi sütundur.
Azərbaycan xalqının mənəvi dünyasını aşıq sənəti qədər dərindən, dolğun və emosional şəkildə ifadə edən ikinci bir sənət növü tapmaq çətindir. Aşıq sənəti bizim həm tariximiz, həm ədəbiyyatımız, həm də musiqimizdir. Əsrlər boyu aşıqlar elin dərdi ilə kədərlənmiş, sevinci ilə qürur duymuş, ustad-şəyird ənənəsi ilə milli ruhu qoruyub saxlamışlar. Bu sənət xalqımızın genetik yaddaşıdır; "Dədə Qorqud"dan gələn ozan-baxşı ənənəsinin müasir varisidir. Məhz bu səbəbdən aşıq sənətinin, onun müxtəlif məktəblərinin araşdırılması sadəcə musiqişünaslıq məsələsi deyil, həm də milli varlığın təsdiqi və qorunması məsələsidir.
Bu kontekstdə Əməkdar incəsənət xadimi, tanınmış dirijor və tədqiqatçı Fəxrəddin Atayevin yeni işıq üzü görən "Göyçə aşıq məktəbinin ifaçılıq xüsusiyyətləri" monoqrafiyası Azərbaycan musiqi elmi üçün mühüm hadisədir. Bu əsər Göyçənin sazlı-sözlü dünyasını həm tarixi, həm də texniki-akademik rakursdan təhlil edən fundamental bir vəsaitdir.
Fəxrəddin Qəhrəman oğlu Atayev 1972-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuş, Azərbaycan musiqi mədəniyyətində özünəməxsus iz qoymuş sənətkarlardan biridir. O, Bakı Musiqi Akademiyasını dirijorluq ixtisası üzrə magistr dərəcəsi ilə bitirmiş, fəaliyyəti dövründə Azərbaycan Dövlət Filarmoniyasının Dövlət Rəqs ansamblında, Dövlət Opera və Balet Teatrında, eləcə də Azərbaycan Televiziya və Radiosunun Niyazi adına simfonik orkestrində dirijor kimi çalışmışdır.
Onun yaradıcılığı sadəcə praktiki musiqi ilə məhdudlaşmır; F. Atayev uzun illərdir Azərbaycan Milli Konservatoriyasında pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olur, gənc musiqiçilərin yetişməsində böyük rol oynayır. Bir sənətşünas və dirijor kimi onun aşıq sənətinə, xüsusilə Göyçə məktəbinə müraciət etməsi təsadüfi deyil. Dirijorun hər bir notun alt qatındakı intonasiyanı hiss etmək bacarığı bu monoqrafiyada özünü elmi dəqiqlik və bədii həssaslıqla büruzə verir. Müəllif Göyçə aşıq sənətini sadəcə folklor nümunəsi kimi deyil, ciddi bir peşəkar musiqi məktəbi kimi təhlilə cəlb edir. Kitabda Göyçə məktəbinin digər aşıq mühitləri ilə oxşar və fərqli cəhətləri, bu mühitin yetişdirdiyi ustadların ifaçılıq texnikaları və saz havalarının nota alınması məsələləri geniş şəkildə əks olunub.
Müəllif dirijor çubuğunu elmi qələmlə əvəz edərək, Göyçənin sazlı-sözlü dünyasının möhtəşəm bir simfoniyasını yaradıb. Əsər oxucunu aşıq sənətinin görünməyən tərəflərinə, yəni bilavasitə ifaçılıq texnikasının incəliklərinə və musiqi strukturunun dərinliklərinə aparır. Müəllif saz alətinin sadəcə bir musiqi aləti deyil, həm də Göyçə aşıqlarının ruhunu, daxili dünyasını və texniki məharətini ifadə edən mükəmməl bir vasitə olduğunu elmi şəkildə əsaslandırır. O, Göyçə aşıq ifaçılığının özünəməxsusluğunu təhlil edərkən musiqinin daxili arxitekturasına nüfuz edir və burada havaların strukturunu təşkil edən "yedək" və "sırğa" kimi terminlərin funksional əhəmiyyətini açıqlayır. Bu elementlər saz havalarının melodik xəttini zənginləşdirməklə yanaşı, həm də ifaçıya öz fərdi üslubunu nümayiş etdirmək üçün geniş imkanlar yaradır.
Tədqiqatda Göyçə aşıqlarının mizrab texnikası və barmaq vuruşlarının xüsusiyyətləri xüsusi həssaslıqla şərh olunur. Fəxrəddin müəllim qeyd edir ki, Göyçə məktəbinin ifaçılıq tərzi özünün monodik saflığı və eyni zamanda çoxmüqamlılıq elementləri ilə seçilir. Bu məktəbin nümayəndələri sazın bütün tellərindən və texniki imkanlarından maksimum dərəcədə istifadə edərək, hər bir havanın dramaturji xəttini dolğun şəkildə tamaşaçıya çatdırırlar. Göyçə aşıqlarının ifasında musiqi mətni ilə şeir mətni arasında qırılmaz bir bağ mövcuddur; hər bir saz vuruşu şeirin heca quruluşuna, ritminə və emosional yükünə tabe etdirilir. Bu isə Göyçə ifaçılığını sadəcə bir çalğı deyil, bütöv bir fəlsəfi-estetik sistemə çevirir.
Müəllif həmçinin aşıq havalarının nota alınması prosesində qarşıya çıxan texniki çətinlikləri də diqqətdən kənarda qoymur. O, klassik aşıq havalarının not yazısına köçürülməsinin bu sənətin elmi cəhətdən öyrənilməsi və təbliği üçün nə dərəcədə həyati əhəmiyyət kəsb etdiyini göstərir. Fəxrəddin Atayev Göyçə aşıq havalarının muğamla olan intonasiya qohumluğunu, xüsusilə "zəngulə" kimi vokal-instrumental bəzəklərdən necə məharətlə istifadə edildiyini elmi dəlillərlə izah edir. Bu yanaşma sübut edir ki, Göyçə aşıq məktəbi Azərbaycanın peşəkar musiqi mədəniyyətinin ən zirvə nöqtələrindən biridir.
Monoqrafiyanın son bölmələri və əlavələr hissəsi tədqiqatın elmi sanbalını tamamlayan ən mühüm hissələrdəndir. Fəxrəddin Atayev bu hissədə Göyçə aşıq sənətinin müasir mənzərəsini yaradır, sənət məktəbinin varislərini və onların ustad-şəyird silsiləsindəki yerini bir-bir qeyd edir. Müəllif sübut edir ki, aşıq mühiti yalnız keçmişin yadigarı deyil, bu gün də yaşayan və öz genetik kodlarını qoruyan dinamik bir sistemdir. Əsərdə yer alan İrəvan xanlığının xəritələri, Göyçə mahalının tarixi toponimləri və arxiv materialları oxucuya imkan verir ki, hər bir saz havasının arxasında dayanan torpağı və tarixi dərindən hiss etsin.
Fəxrəddin Atayev bu fundamental işi ilə bir tərəfdən klassik aşıq sənətinə olan borcumuzu ödəyir, digər tərəfdən isə gələcək tədqiqatçılar üçün geniş bir elmi cığır açır. "Göyçə aşıq məktəbinin ifaçılıq xüsusiyyətləri" monoqrafiyası sadəcə bir kitab deyil, Göyçənin sazlı-sözlü ruhunun elmi pasportudur. Belə bir mükəmməl tədqiqat işi həm sənətsevərlər, həm də akademik camiə tərəfindən yüksək qiymətləndirilən bir sənət hadisəsidir.
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
21-04-2026
