Dünya yeni demoqrafik dövrə qədəm qoydu: 2018-ci ildə tarixi rekord qeydə alındı
Tarix: 06-08-2026 | Saat: 22:00
Bölmə:Özəl | çapa göndər
Bəşəriyyətin demoqrafik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi sayılan hadisə 2018-ci ildə baş verib. Həmin ildən etibarən dünyada 65 yaş və yuxarı insanların sayı ilk dəfə olaraq 5 yaşdan kiçik uşaqların sayını üstələyib. Mütəxəssislər bu dəyişikliyi gələcək onilliklərdə qlobal iqtisadiyyat və sosial sistemlər üçün ən mühüm amillərdən biri hesab edirlər.
BMT-nin statistik məlumatlarına əsasən, son onilliklər ərzində yaşlı əhalinin payı davamlı şəkildə artıb. Əgər 1974-cü ildə bu yaş qrupu dünya əhalisinin cəmi 5,5 faizini təşkil edirdisə, 2024-cü ildə bu göstərici 10,3 faizə yüksəlib. Hazırda dünyada 65 yaşdan yuxarı insanların sayı təxminən 800 milyona çatır.
Alimlər bildirirlər ki, bu dəyişiklik iki paralel prosesin nəticəsidir. Bir tərəfdən insanların orta ömür uzunluğu əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Digər tərəfdən isə doğum səviyyəsi uzun illərdir azalmaqda davam edir. Hazırda qadın başına düşən orta doğum sayı əvvəlki onilliklərlə müqayisədə xeyli aşağıdır və bu tendensiya bir çox ölkələrdə davam edir.
BMT hesab edir ki, əhalinin qocalması artıq qlobal miqyasda müşahidə olunan və geri dönüşü çətin olan demoqrafik prosesdir. Bununla belə, bu dəyişiklik müxtəlif regionlarda fərqli sürətlə baş verir. Bəzi ölkələr artıq yaşlı cəmiyyət mərhələsinə daxil olduğu halda, digərlərində bu proses hələ yeni başlayır.
Proqnozlara görə, 2074-cü ildə 65 yaşdan yuxarı insanların payı dünya əhalisinin beşdə birinə yaxınlaşacaq. 2070-ci illərin sonlarında isə onların ümumi sayı 2 milyardı ötərək 18 yaşadək uşaqların sayını da geridə qoyacaq.
Bu tendensiya ilk növbədə pensiya sistemlərinə, səhiyyə xidmətlərinə, əmək bazarına və sosial müdafiə mexanizmlərinə ciddi təsir göstərəcək. Eyni zamanda şəhərsalma, nəqliyyat və sosial xidmətlərin planlaşdırılması da yeni demoqrafik reallığa uyğunlaşdırılmalı olacaq.
İqtisadçılar isə prosesin nəticələrini fərqli qiymətləndirirlər. Bir qrup mütəxəssis əmək qabiliyyətli əhalinin azalmasının iqtisadi artımı zəiflədə biləcəyini düşünür. Digərləri isə hesab edir ki, bu vəziyyət avtomatlaşdırma, süni intellekt və yeni texnologiyaların daha sürətli tətbiqini stimullaşdıraraq məhsuldarlığın artmasına şərait yarada bilər.
Araşdırma müəllifləri qeyd edirlər ki, bəşəriyyət tarixində əsrlər boyu davam edən demoqrafik tarazlıq artıq dəyişib. Qarşıdakı onilliklərdə bu dəyişikliklərin qlobal iqtisadiyyata, sosial həyata və dövlət siyasətlərinə necə təsir göstərəcəyi isə dünyanın əsas müzakirə mövzularından biri olacaq.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 06-08-2026 | Saat: 22:00
Bölmə:Özəl | çapa göndər
Bəşəriyyətin demoqrafik tarixində mühüm dönüş nöqtəsi sayılan hadisə 2018-ci ildə baş verib. Həmin ildən etibarən dünyada 65 yaş və yuxarı insanların sayı ilk dəfə olaraq 5 yaşdan kiçik uşaqların sayını üstələyib. Mütəxəssislər bu dəyişikliyi gələcək onilliklərdə qlobal iqtisadiyyat və sosial sistemlər üçün ən mühüm amillərdən biri hesab edirlər.
BMT-nin statistik məlumatlarına əsasən, son onilliklər ərzində yaşlı əhalinin payı davamlı şəkildə artıb. Əgər 1974-cü ildə bu yaş qrupu dünya əhalisinin cəmi 5,5 faizini təşkil edirdisə, 2024-cü ildə bu göstərici 10,3 faizə yüksəlib. Hazırda dünyada 65 yaşdan yuxarı insanların sayı təxminən 800 milyona çatır.
Alimlər bildirirlər ki, bu dəyişiklik iki paralel prosesin nəticəsidir. Bir tərəfdən insanların orta ömür uzunluğu əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Digər tərəfdən isə doğum səviyyəsi uzun illərdir azalmaqda davam edir. Hazırda qadın başına düşən orta doğum sayı əvvəlki onilliklərlə müqayisədə xeyli aşağıdır və bu tendensiya bir çox ölkələrdə davam edir.
BMT hesab edir ki, əhalinin qocalması artıq qlobal miqyasda müşahidə olunan və geri dönüşü çətin olan demoqrafik prosesdir. Bununla belə, bu dəyişiklik müxtəlif regionlarda fərqli sürətlə baş verir. Bəzi ölkələr artıq yaşlı cəmiyyət mərhələsinə daxil olduğu halda, digərlərində bu proses hələ yeni başlayır.
Proqnozlara görə, 2074-cü ildə 65 yaşdan yuxarı insanların payı dünya əhalisinin beşdə birinə yaxınlaşacaq. 2070-ci illərin sonlarında isə onların ümumi sayı 2 milyardı ötərək 18 yaşadək uşaqların sayını da geridə qoyacaq.
Bu tendensiya ilk növbədə pensiya sistemlərinə, səhiyyə xidmətlərinə, əmək bazarına və sosial müdafiə mexanizmlərinə ciddi təsir göstərəcək. Eyni zamanda şəhərsalma, nəqliyyat və sosial xidmətlərin planlaşdırılması da yeni demoqrafik reallığa uyğunlaşdırılmalı olacaq.
İqtisadçılar isə prosesin nəticələrini fərqli qiymətləndirirlər. Bir qrup mütəxəssis əmək qabiliyyətli əhalinin azalmasının iqtisadi artımı zəiflədə biləcəyini düşünür. Digərləri isə hesab edir ki, bu vəziyyət avtomatlaşdırma, süni intellekt və yeni texnologiyaların daha sürətli tətbiqini stimullaşdıraraq məhsuldarlığın artmasına şərait yarada bilər.
Araşdırma müəllifləri qeyd edirlər ki, bəşəriyyət tarixində əsrlər boyu davam edən demoqrafik tarazlıq artıq dəyişib. Qarşıdakı onilliklərdə bu dəyişikliklərin qlobal iqtisadiyyata, sosial həyata və dövlət siyasətlərinə necə təsir göstərəcəyi isə dünyanın əsas müzakirə mövzularından biri olacaq.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
06-08-2026
