Eltun Süleymanov:"3 oktyabr 1993-cü il – dövlətçilik, sabitlik və davamlı inkişaf yolunun başlanğıcı"
Tarix: 29-09-2026 | Saat: 11:24
Bölmə:Manşet / Siyasət | çapa göndər
Elə tarixlər var ki, onlar yalnız təqvimdə qalan bir gün deyil, xalqın taleyində yeni mərhələnin başlanğıcını ifadə edir. 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan üçün belə tarixlərdən biridir. Həmin gün keçirilən prezident seçkiləri müstəqilliyinin ilk illərində ağır siyasi, iqtisadi və ictimai sarsıntılar yaşayan Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətinin müəyyənləşməsi baxımından mühüm hadisə kimi yadda qaldı. Xalq böyük səs çoxluğu ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçdi. Bu seçim sonrakı dövlət quruculuğu prosesinin əsas siyasi başlanğıclarından biri kimi təqdim olunur.
Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.
Müsahibimiz bildirib ki, 1991–1993-cü illər Azərbaycanın müasir tarixinin ən mürəkkəb mərhələlərindən biri idi. Dövlət müstəqilliyi əldə edilmişdi, lakin müstəqilliyin qorunması üçün zəruri olan siyasi sabitlik və idarəçilik imkanları ciddi sınaqlarla üzləşmişdi. Ölkədə hərc-mərclik və özbaşınalıq hökm sürür, dövlətin suveren mövcudluğuna təhdid yaradan proseslər dərinləşirdi. Həmin dövr qeyri-peşəkar idarəetmə və ağır siyasi böhran mərhələsi kimi xarakterizə olunurdu. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın siyasi həyatında Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı və fəaliyyəti ətrafında böyük ictimai gözləntilər formalaşmışdı. 1992-ci ilin oktyabrında bir qrup ziyalının – “91-lər”in Ulu Öndər Heydər Əliyevə müraciəti, 1993-cü il iyunun 9-da onun Bakıya gəlməsi və ardınca Gəncədə yaranmış böhranlı vəziyyətin aradan qaldırılması istiqamətində fəaliyyəti ölkənin sonrakı siyasi mərhələsinin mühüm hadisələri sırasında göstərilir. 3 oktyabr seçkisindən sonra qarşıda duran əsas məsələ yalnız hakimiyyətin dəyişməsi deyildi. Ölkənin dövlət kimi qorunması, siyasi sabitliyin yaradılması, iqtisadi həyatın dirçəldilməsi və beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil mövqeyinin möhkəmləndirilməsi kimi bir-biri ilə bağlı strateji vəzifələr həll edilməli idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin prezident seçilməsindən sonra siyasi sabitliyin bərpasına xüsusi diqqət yetirilməsi məhz bu baxımdan əhəmiyyət daşıyırdı. Qeyri-qanuni silahlı dəstələrin zərərsizləşdirilməsi, dövlət çevrilişlərinin qarşısının alınması, vətəndaş müharibəsi təhlükəsinin aradan qaldırılması və ordu quruculuğu istiqamətində görülən tədbirlər dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edən addımlar Böyük bir tarixi dönüşün əsası idi. Ulu Öndərin 1993-cü il oktyabrın 10-da andiçmə mərasimində söylədiyi fikir onun qarşıya qoyduğu siyasi məqsədi aydın ifadə edirdi: “həyatımın sonuna qədər xalqıma sədaqətlə xidmət edəcək və bütün fəaliyyətimi Azərbaycan Respublikasının gələcək inkişafına sərf edəcəyəm”. 1993-cü ilin siyasi dönüşünün tarixi mahiyyəti də məhz burada görünür: qarşısında ağır sınaqlar dayanan Azərbaycan yalnız həmin günün problemlərindən çıxarılmadı, həm də gələcək dövlət quruculuğunun istiqamətləri müəyyənləşdirildi. Dövlətçilik düşüncəsi siyasi sabitliklə, siyasi sabitlik iqtisadi inkişafla, iqtisadi inkişaf isə milli maraqlara söykənən müstəqil siyasətlə tamamlanmağa başladı. Beləliklə, milli qurtuluş ideyası tədricən real dövlətçilik institutlarına, hüquqi əsaslara və inkişaf strategiyasına çevrildi. Bu yanaşmanın sonrakı illərdə dövlət quruculuğunun müxtəlif istiqamətlərində özünü göstərdiyi daha real faktlarla geniş şəkildə əks olunur. Dövlət təsisatlarının möhkəmləndirilməsi, hüquqi dövlət quruculuğu, Konstitusiyanın qəbul edilməsi, vətəndaş cəmiyyətinin formalaşdırılması və yeni iqtisadi kursun müəyyənləşdirilməsi həmin mərhələnin başlıca istiqamətləri kimi göstərilir.
1995-ci il 12 noyabrda ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası isə müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirdi. Konstitusiyada hakimiyyət bölgüsü, demokratik və dünyəvi dövlət quruculuğu, insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunması kimi fundamental prinsiplər təsbit edildi. Dövlət quruculuğu iqtisadi dayaqlar olmadan tamamlana bilməzdi. Bu baxımdan Ulu Öndər Heydər Əliyevin iqtisadi siyasətində investisiyaların cəlb edilməsi, sahibkarlığın və sərbəst rəqabətin inkişaf etdirilməsi, bazar iqtisadiyyatına keçid və sosialyönümlü iqtisadi modelin formalaşdırılması mühüm yer tuturdu. Bu siyasətin ən mühüm istiqamətlərindən biri də neft strategiyası oldu. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın dünya iqtisadi sistemindəki mövqeyinin müəyyənləşməsində mühüm hadisə kimi təqdim olunur. Sonrakı illərdə yeni neft müqavilələrinin bağlanması və Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa neft kəmərlərinin istifadəyə verilməsi Azərbaycanın enerji siyasətinin beynəlxalq miqyasını genişləndirdi. Beləliklə, 3 oktyabr 1993-cü il yalnız prezident seçkisinin keçirildiyi tarix kimi deyil, Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Həmin tarixdən sonrakı proseslər siyasi sabitliyin bərpası, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, hüquqi bazanın yaradılması, iqtisadi inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi və ölkənin beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi istiqamətində davam etdi. Ulu Öndərin öz ifadəsi ilə desək, “Azərbaycan bir müstəqil dövlət kimi öz taleyinin sahibi, öz torpaqlarının sahibi, öz hüquqlarının sahibi olacaq və gələcək firavan həyatını özü quracaqdır.” Bu fikirdə 1993-cü ildə qarşıda duran tarixi vəzifənin mahiyyəti də görünür: müstəqil dövlətin yalnız mövcudluğunu qorumaq deyil, onun gələcək inkişafının siyasi, hüquqi və iqtisadi əsaslarını yaratmaq.
3 oktyabr seçkisindən başlanan yeni mərhələ məhz bu istiqamətdə inkişaf etdi. Azərbaycan dövlətçiliyinin sonrakı tarixini anlamaq üçün həmin dövrə nəzər salmaq, ilk növbədə, müstəqilliyin qorunması və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi qarşısında duran tarixi vəzifələri xatırlamaq deməkdir. Çünki dövlətçilik yalnız bir tarixi hadisənin nəticəsi deyil. Dövlətçilik zamanla formalaşan, siyasi iradə, hüquqi əsaslar, iqtisadi güc və milli həmrəylik üzərində qurulan davamlı prosesdir. 1993-cü ildən sonrakı Azərbaycan tarixində bu prosesin əsas istiqamətlərindən biri məhz belə bir dövlətçilik modelinin formalaşdırılması olmuşdur-deyə E. Süleymanov fikrini yekunlaşdırıb.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 29-09-2026 | Saat: 11:24
Bölmə:Manşet / Siyasət | çapa göndər
Elə tarixlər var ki, onlar yalnız təqvimdə qalan bir gün deyil, xalqın taleyində yeni mərhələnin başlanğıcını ifadə edir. 3 oktyabr 1993-cü il Azərbaycan üçün belə tarixlərdən biridir. Həmin gün keçirilən prezident seçkiləri müstəqilliyinin ilk illərində ağır siyasi, iqtisadi və ictimai sarsıntılar yaşayan Azərbaycanın gələcək inkişaf istiqamətinin müəyyənləşməsi baxımından mühüm hadisə kimi yadda qaldı. Xalq böyük səs çoxluğu ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevi Azərbaycan Respublikasının Prezidenti seçdi. Bu seçim sonrakı dövlət quruculuğu prosesinin əsas siyasi başlanğıclarından biri kimi təqdim olunur.
Bu sözləri aia.az-a açıqlamasında Eltun Süleymanov deyib.
Müsahibimiz bildirib ki, 1991–1993-cü illər Azərbaycanın müasir tarixinin ən mürəkkəb mərhələlərindən biri idi. Dövlət müstəqilliyi əldə edilmişdi, lakin müstəqilliyin qorunması üçün zəruri olan siyasi sabitlik və idarəçilik imkanları ciddi sınaqlarla üzləşmişdi. Ölkədə hərc-mərclik və özbaşınalıq hökm sürür, dövlətin suveren mövcudluğuna təhdid yaradan proseslər dərinləşirdi. Həmin dövr qeyri-peşəkar idarəetmə və ağır siyasi böhran mərhələsi kimi xarakterizə olunurdu. Belə bir şəraitdə Azərbaycanın siyasi həyatında Ulu Öndər Heydər Əliyevin adı və fəaliyyəti ətrafında böyük ictimai gözləntilər formalaşmışdı. 1992-ci ilin oktyabrında bir qrup ziyalının – “91-lər”in Ulu Öndər Heydər Əliyevə müraciəti, 1993-cü il iyunun 9-da onun Bakıya gəlməsi və ardınca Gəncədə yaranmış böhranlı vəziyyətin aradan qaldırılması istiqamətində fəaliyyəti ölkənin sonrakı siyasi mərhələsinin mühüm hadisələri sırasında göstərilir. 3 oktyabr seçkisindən sonra qarşıda duran əsas məsələ yalnız hakimiyyətin dəyişməsi deyildi. Ölkənin dövlət kimi qorunması, siyasi sabitliyin yaradılması, iqtisadi həyatın dirçəldilməsi və beynəlxalq münasibətlər sistemində müstəqil mövqeyinin möhkəmləndirilməsi kimi bir-biri ilə bağlı strateji vəzifələr həll edilməli idi. Ulu Öndər Heydər Əliyevin prezident seçilməsindən sonra siyasi sabitliyin bərpasına xüsusi diqqət yetirilməsi məhz bu baxımdan əhəmiyyət daşıyırdı. Qeyri-qanuni silahlı dəstələrin zərərsizləşdirilməsi, dövlət çevrilişlərinin qarşısının alınması, vətəndaş müharibəsi təhlükəsinin aradan qaldırılması və ordu quruculuğu istiqamətində görülən tədbirlər dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edən addımlar Böyük bir tarixi dönüşün əsası idi. Ulu Öndərin 1993-cü il oktyabrın 10-da andiçmə mərasimində söylədiyi fikir onun qarşıya qoyduğu siyasi məqsədi aydın ifadə edirdi: “həyatımın sonuna qədər xalqıma sədaqətlə xidmət edəcək və bütün fəaliyyətimi Azərbaycan Respublikasının gələcək inkişafına sərf edəcəyəm”. 1993-cü ilin siyasi dönüşünün tarixi mahiyyəti də məhz burada görünür: qarşısında ağır sınaqlar dayanan Azərbaycan yalnız həmin günün problemlərindən çıxarılmadı, həm də gələcək dövlət quruculuğunun istiqamətləri müəyyənləşdirildi. Dövlətçilik düşüncəsi siyasi sabitliklə, siyasi sabitlik iqtisadi inkişafla, iqtisadi inkişaf isə milli maraqlara söykənən müstəqil siyasətlə tamamlanmağa başladı. Beləliklə, milli qurtuluş ideyası tədricən real dövlətçilik institutlarına, hüquqi əsaslara və inkişaf strategiyasına çevrildi. Bu yanaşmanın sonrakı illərdə dövlət quruculuğunun müxtəlif istiqamətlərində özünü göstərdiyi daha real faktlarla geniş şəkildə əks olunur. Dövlət təsisatlarının möhkəmləndirilməsi, hüquqi dövlət quruculuğu, Konstitusiyanın qəbul edilməsi, vətəndaş cəmiyyətinin formalaşdırılması və yeni iqtisadi kursun müəyyənləşdirilməsi həmin mərhələnin başlıca istiqamətləri kimi göstərilir.
1995-ci il 12 noyabrda ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası isə müstəqil dövlət quruculuğunun hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirdi. Konstitusiyada hakimiyyət bölgüsü, demokratik və dünyəvi dövlət quruculuğu, insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunması kimi fundamental prinsiplər təsbit edildi. Dövlət quruculuğu iqtisadi dayaqlar olmadan tamamlana bilməzdi. Bu baxımdan Ulu Öndər Heydər Əliyevin iqtisadi siyasətində investisiyaların cəlb edilməsi, sahibkarlığın və sərbəst rəqabətin inkişaf etdirilməsi, bazar iqtisadiyyatına keçid və sosialyönümlü iqtisadi modelin formalaşdırılması mühüm yer tuturdu. Bu siyasətin ən mühüm istiqamətlərindən biri də neft strategiyası oldu. 1994-cü il sentyabrın 20-də imzalanan “Əsrin müqaviləsi” Azərbaycanın dünya iqtisadi sistemindəki mövqeyinin müəyyənləşməsində mühüm hadisə kimi təqdim olunur. Sonrakı illərdə yeni neft müqavilələrinin bağlanması və Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa neft kəmərlərinin istifadəyə verilməsi Azərbaycanın enerji siyasətinin beynəlxalq miqyasını genişləndirdi. Beləliklə, 3 oktyabr 1993-cü il yalnız prezident seçkisinin keçirildiyi tarix kimi deyil, Azərbaycanın dövlətçilik tarixində yeni siyasi mərhələnin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Həmin tarixdən sonrakı proseslər siyasi sabitliyin bərpası, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi, hüquqi bazanın yaradılması, iqtisadi inkişaf strategiyasının müəyyənləşdirilməsi və ölkənin beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi istiqamətində davam etdi. Ulu Öndərin öz ifadəsi ilə desək, “Azərbaycan bir müstəqil dövlət kimi öz taleyinin sahibi, öz torpaqlarının sahibi, öz hüquqlarının sahibi olacaq və gələcək firavan həyatını özü quracaqdır.” Bu fikirdə 1993-cü ildə qarşıda duran tarixi vəzifənin mahiyyəti də görünür: müstəqil dövlətin yalnız mövcudluğunu qorumaq deyil, onun gələcək inkişafının siyasi, hüquqi və iqtisadi əsaslarını yaratmaq.
3 oktyabr seçkisindən başlanan yeni mərhələ məhz bu istiqamətdə inkişaf etdi. Azərbaycan dövlətçiliyinin sonrakı tarixini anlamaq üçün həmin dövrə nəzər salmaq, ilk növbədə, müstəqilliyin qorunması və dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi qarşısında duran tarixi vəzifələri xatırlamaq deməkdir. Çünki dövlətçilik yalnız bir tarixi hadisənin nəticəsi deyil. Dövlətçilik zamanla formalaşan, siyasi iradə, hüquqi əsaslar, iqtisadi güc və milli həmrəylik üzərində qurulan davamlı prosesdir. 1993-cü ildən sonrakı Azərbaycan tarixində bu prosesin əsas istiqamətlərindən biri məhz belə bir dövlətçilik modelinin formalaşdırılması olmuşdur-deyə E. Süleymanov fikrini yekunlaşdırıb.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
29-09-2026
