Kəsişmə nöqtəsi: İxtisas seçimində son söz kimin olmalıdır?
Tarix: 10-06-2026 | Saat: 11:58
Bölmə:Manşet / Özəl / Seçilənlər-5 | çapa göndər
Bizim cəmiyyətdə valideynlərin övladları üzərindəki hamiliyi, onlara olan sevgisi və gələcəklərini təminat altına almaq arzusu bəzən sərhədləri aşaraq diktəyə və təzyiqə çevrilir. Valideyn özünün reallaşdıra bilmədiyi arzularını övladının üzərində görmək istəyir, ya da dövrün dəbdə olan, "çörəkli" sayılan ixtisaslarını məcburi şəkildə qəbul etdirməyə çalışır. Məsələn, uşağın humanitar fənlərə, ədəbiyyata, jurnalistikaya böyük həvəsi və istedadı olduğu halda, onun rəyinə məhəl qoymadan tibb və ya mühəndislik sahəsinə yönəldilməsi tez-tez qarşılaşdığımız mənzərələrdəndir.
Valideynlərin 20-30 il əvvəlki təcrübələrinə əsaslanan bu "populyar peşə" anlayışı, bugünkü rəqəmsal və dinamik əmək bazarının tələblərinə cavab vermir. Süni intellektin və avtomatlaşdırmanın sürətlə inkişaf etdiyi müasir dünyada ənənəvi "çörəkli" ixtisas mifi sürətlə dağılır. Bu gün uğurun rəmzi peşənin adında deyil, fərdin daxili motivasiyasında və adaptasiya bacarığındadır.
Unudulmamalı olan bir həqiqət var: Məcburi seçilən ixtisas, gəncliyin enerjisini və yaradıcılıq ruhunu vaxtından əvvəl söndürən ən böyük amildir. Bu cür təzyiqlər təkcə uğursuz karyeraya deyil, həm də gənclərdə "saxta mənlik" formalaşmasına, depressiyaya və özünəinam əskikliyinə yol açır. Valideyn təzyiqi altında böyüyən gənc öz həyatının idarəçiliyini itirir və yetkin yaşda da müstəqil qərar verə bilməyən bir fərdə çevrilir. Valideynin və ya müəllimin rolu təzyiq göstərmək deyil, mayak olmaqdır — yolu işıqlandırmaq, amma addımı gəncin özünə buraxmaqdır.
Üstünlük kimin seçiminə verilməlidir?
Sualın birbaşa cavabına gəldikdə: Əsas üstünlük mütləq şəkildə abituriyentin öz seçiminə, onun daxili potensialına və sevgisinə verilməlidir. Lakin burada mühüm bir nüans var: bu seçim kor-koranə, sadəcə gənclik emosiyası ilə yox, rasional əsaslarla edilməlidir.
Gəlin bu üç tərəfin — abituriyent, müəllim və valideynin — prosesdəki rolunu fəlsəfi bir vəhdətdə təhlil edək:
1. Abituriyent (Öz seçimi) — Mühərrik və Ruhdur. İnsan ömrünün böyük hissəsini peşəsinə həsr edir. Sevilmədən görülən iş həm fərdə bədbəxtlik gətirir, həm də cəmiyyətə keyfiyyətsiz mütəxəssis qazandırır. İnsan kapitalının formalaşması daxili maraqdan başlayır.
2. Müəllim (Məsləhəti) — Kompasdır. Müəllim şagirdin intellektual potensialını, hansı fənnə meylli olduğunu və akademik imkanlarını illərlə müşahidə edən peşəkardır. Onun məsləhəti abituriyentin özü haqqında xəyalpərəst deyil, real mülahizə yürütməsinə kömək edir.
3. Valideyn (Dəstəyi) — Arxadır, dayaqdır. Valideyn həyat təcrübəsinə malikdir, əmək bazarının şərtlərini gəncdən daha yaxşı analiz edə bilər. Lakin valideynlər burada diktator yox, istiqamətləndirici olmalıdırlar. Övladına "Sən bu olmalısan" demək əvəzinə, "Gəl bu sahəni birlikdə araşdıraq, müsbət və mənfi tərəflərinə baxaq" yanaşmasını nümayiş etdirməlidirlər. Onun vəzifəsi riskləri izah etmək, son qərarda isə övladının iradəsinə hörmət etməkdir.
Məsələyə elmi-sosioloji və pedaqoji tərəfdən yanaşsaq, müasir dövrdə təhsilin və insan kapitalının inkişafının təməlində fərdin azadlığı dayanır. Əgər bir gənc öz iradəsi ilə deyil, başqasının diktəsi ilə auditoriyaya daxil olursa, o, təhsil aldığı illəri bir növ "cəza" kimi yaşayır.
Diplom xatirinə oxunan fakültələr gələcəkdə sadəcə işsizlər ordusunu artırır. Əksinə, öz seçimi ilə, böyük bir eşqlə, gecəsini gündüzünə qataraq sevdiyi sahənin dərinliklərinə enən gənc, hansı sahədə olmasından asılı olmayaraq, mütləq uğur qazanır və parlayır. Çünki sevilən peşə insana yorğunluq yox, yaradıcılıq sevinci bəxş edir.
Biz gənclərimizə güvənməliyik. Onlara səhv etmək qorxusu yox, məsuliyyəti öz üzərinə götürmək cəsarəti aşılamalıyıq. Valideynlərə tövsiyəm odur ki, övladlarının taleyini öz arzularının kölgəsində boğmasınlar. Müəllimlər isə hər bir şagirdin daxilindəki o gizli cövhəri — istedadı vaxtında kəşf edib üzə çıxarmağa yardımçı olsunlar.
Yekun olaraq demək olar ki, ideal ixtisas seçiminin kəsişmə nöqtəsi — abituriyentin istəyi ilə müəllim və valideynin ağlabatan, təmkinli məsləhətinin birləşdiyi yerdir. Amma tərəzinin ağır gələn tərəfi və son söz mütləq gəncin özünə məxsus olmalıdır. Çünki ömür də onun ömrüdür, gələcək də.
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 10-06-2026 | Saat: 11:58
Bölmə:Manşet / Özəl / Seçilənlər-5 | çapa göndər
Bizim cəmiyyətdə valideynlərin övladları üzərindəki hamiliyi, onlara olan sevgisi və gələcəklərini təminat altına almaq arzusu bəzən sərhədləri aşaraq diktəyə və təzyiqə çevrilir. Valideyn özünün reallaşdıra bilmədiyi arzularını övladının üzərində görmək istəyir, ya da dövrün dəbdə olan, "çörəkli" sayılan ixtisaslarını məcburi şəkildə qəbul etdirməyə çalışır. Məsələn, uşağın humanitar fənlərə, ədəbiyyata, jurnalistikaya böyük həvəsi və istedadı olduğu halda, onun rəyinə məhəl qoymadan tibb və ya mühəndislik sahəsinə yönəldilməsi tez-tez qarşılaşdığımız mənzərələrdəndir.
Valideynlərin 20-30 il əvvəlki təcrübələrinə əsaslanan bu "populyar peşə" anlayışı, bugünkü rəqəmsal və dinamik əmək bazarının tələblərinə cavab vermir. Süni intellektin və avtomatlaşdırmanın sürətlə inkişaf etdiyi müasir dünyada ənənəvi "çörəkli" ixtisas mifi sürətlə dağılır. Bu gün uğurun rəmzi peşənin adında deyil, fərdin daxili motivasiyasında və adaptasiya bacarığındadır.
Unudulmamalı olan bir həqiqət var: Məcburi seçilən ixtisas, gəncliyin enerjisini və yaradıcılıq ruhunu vaxtından əvvəl söndürən ən böyük amildir. Bu cür təzyiqlər təkcə uğursuz karyeraya deyil, həm də gənclərdə "saxta mənlik" formalaşmasına, depressiyaya və özünəinam əskikliyinə yol açır. Valideyn təzyiqi altında böyüyən gənc öz həyatının idarəçiliyini itirir və yetkin yaşda da müstəqil qərar verə bilməyən bir fərdə çevrilir. Valideynin və ya müəllimin rolu təzyiq göstərmək deyil, mayak olmaqdır — yolu işıqlandırmaq, amma addımı gəncin özünə buraxmaqdır.
Üstünlük kimin seçiminə verilməlidir?
Sualın birbaşa cavabına gəldikdə: Əsas üstünlük mütləq şəkildə abituriyentin öz seçiminə, onun daxili potensialına və sevgisinə verilməlidir. Lakin burada mühüm bir nüans var: bu seçim kor-koranə, sadəcə gənclik emosiyası ilə yox, rasional əsaslarla edilməlidir.
Gəlin bu üç tərəfin — abituriyent, müəllim və valideynin — prosesdəki rolunu fəlsəfi bir vəhdətdə təhlil edək:
1. Abituriyent (Öz seçimi) — Mühərrik və Ruhdur. İnsan ömrünün böyük hissəsini peşəsinə həsr edir. Sevilmədən görülən iş həm fərdə bədbəxtlik gətirir, həm də cəmiyyətə keyfiyyətsiz mütəxəssis qazandırır. İnsan kapitalının formalaşması daxili maraqdan başlayır.
2. Müəllim (Məsləhəti) — Kompasdır. Müəllim şagirdin intellektual potensialını, hansı fənnə meylli olduğunu və akademik imkanlarını illərlə müşahidə edən peşəkardır. Onun məsləhəti abituriyentin özü haqqında xəyalpərəst deyil, real mülahizə yürütməsinə kömək edir.
3. Valideyn (Dəstəyi) — Arxadır, dayaqdır. Valideyn həyat təcrübəsinə malikdir, əmək bazarının şərtlərini gəncdən daha yaxşı analiz edə bilər. Lakin valideynlər burada diktator yox, istiqamətləndirici olmalıdırlar. Övladına "Sən bu olmalısan" demək əvəzinə, "Gəl bu sahəni birlikdə araşdıraq, müsbət və mənfi tərəflərinə baxaq" yanaşmasını nümayiş etdirməlidirlər. Onun vəzifəsi riskləri izah etmək, son qərarda isə övladının iradəsinə hörmət etməkdir.
Məsələyə elmi-sosioloji və pedaqoji tərəfdən yanaşsaq, müasir dövrdə təhsilin və insan kapitalının inkişafının təməlində fərdin azadlığı dayanır. Əgər bir gənc öz iradəsi ilə deyil, başqasının diktəsi ilə auditoriyaya daxil olursa, o, təhsil aldığı illəri bir növ "cəza" kimi yaşayır.
Diplom xatirinə oxunan fakültələr gələcəkdə sadəcə işsizlər ordusunu artırır. Əksinə, öz seçimi ilə, böyük bir eşqlə, gecəsini gündüzünə qataraq sevdiyi sahənin dərinliklərinə enən gənc, hansı sahədə olmasından asılı olmayaraq, mütləq uğur qazanır və parlayır. Çünki sevilən peşə insana yorğunluq yox, yaradıcılıq sevinci bəxş edir.
Biz gənclərimizə güvənməliyik. Onlara səhv etmək qorxusu yox, məsuliyyəti öz üzərinə götürmək cəsarəti aşılamalıyıq. Valideynlərə tövsiyəm odur ki, övladlarının taleyini öz arzularının kölgəsində boğmasınlar. Müəllimlər isə hər bir şagirdin daxilindəki o gizli cövhəri — istedadı vaxtında kəşf edib üzə çıxarmağa yardımçı olsunlar.
Yekun olaraq demək olar ki, ideal ixtisas seçiminin kəsişmə nöqtəsi — abituriyentin istəyi ilə müəllim və valideynin ağlabatan, təmkinli məsləhətinin birləşdiyi yerdir. Amma tərəzinin ağır gələn tərəfi və son söz mütləq gəncin özünə məxsus olmalıdır. Çünki ömür də onun ömrüdür, gələcək də.
Şəmsi Qoca
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
