Güclü dövlətçilik, milli inkişaf və Konstitusiya prinsipləri
Tarix: 11-11-2026 | Saat: 10:21
Bölmə:Siyasət | çapa göndər
Hər bir ölkənin tarixində elə mühüm sənədlər mövcuddur ki, onların dəyəri sadəcə yazılı mətnlə və qəbul edildiyi tarixlə məhdudlaşmır. Belə sənədlər xalqın ümumi iradəsini əks etdirir, dövlətin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir, hakimiyyətlə cəmiyyət arasında münasibətlərin hüquqi çərçivəsini formalaşdırır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası da müstəqil dövlətçiliyimizin təməlini təşkil edən ən mühüm sənədlərdən biridir. Bu sənəd xalqımızın azadlıq və müstəqillik istəyinin hüquqi təcəssümü, dövlət idarəçiliyinin əsas dayağı, insan və vətəndaş hüquqlarının təmin olunmasının başlıca mexanizmidir. 12 Noyabr – Konstitusiya Günü yalnız tariximizin əlamətdar hadisələrindən birini yada salmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda müstəqil dövlətimizin hansı hüquqi dəyərlər və prinsiplər əsasında formalaşdığını yenidən dəyərləndirmək üçün mühüm fürsət yaradır.
Azərbaycanın konstitusiya dövlətçiliyi tarixi müxtəlif mürəkkəb və ziddiyyətli mərhələlərdən keçmişdir. 1918-ci ildə yaradılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay mövcud olsa da, milli dövlətçilik ənənələrimizin inkişafında mühüm və silinməz iz qoymuşdur. Lakin qısa müddət ərzində fəaliyyət göstərən Cümhuriyyət özünün əsas qanununu qəbul etmək imkanı əldə edə bilmədi. Sonrakı onilliklərdə Azərbaycan sovet dövlətinin tərkibində fəaliyyət göstərdi və həmin dövrdə qəbul olunan konstitusiyalar xalqın müstəqil siyasi iradəsini deyil, mövcud hakimiyyət sisteminin ideoloji və hüquqi prinsiplərini əks etdirirdi. Buna baxmayaraq, xalqımızın müstəqil dövlətçilik arzusu, milli kimliyini qorumaq əzmi və azad yaşamaq istəyi heç zaman zəifləmədi. Dövlət müstəqilliyinin yenidən əldə olunması ilə Azərbaycanın qarşısında mühüm tarixi məsələ yarandı: milli dövlətçiliyinin hüquqi əsaslarını öz iradəsinə uyğun şəkildə formalaşdırmaq.
1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsi tariximizin yeni və mühüm mərhələsinin əsasını qoydu. Lakin müstəqilliyin elan edilməsi hələ onun möhkəm və dayanıqlı hüquqi-siyasi əsaslarının yaradılması demək deyildi. Həmin dövrdə ölkədə hökm sürən siyasi böhran, idarəçilikdəki çətinliklər və ictimai-siyasi qeyri-sabitlik dövlət quruculuğu prosesinə ciddi əngəllər törədirdi. Mövcud vəziyyət Azərbaycanın gələcək inkişafı naminə güclü hüquqi bazanın yaradılmasını, ictimai sabitliyin bərqərar edilməsini və dövlət idarəçiliyində davamlılığın təmin olunmasını zəruri edirdi. 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında ölkədə siyasi sabitliyin yaradılması, dövlət institutlarının gücləndirilməsi və müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. Məhz bu şəraitdə yeni Konstitusiyanın hazırlanması dövlət quruculuğunun prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış Konstitusiya layihəsi 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumuna təqdim olundu və Azərbaycan xalqının səsverməsi nəticəsində qəbul edildi. Bu tarix müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında mühüm dönüş nöqtəsi kimi yadda qaldı. Yeni Konstitusiya həmin il noyabrın 27-də qüvvəyə minərək müstəqil dövlətimizin hüquq sisteminin başlıca əsasına çevrildi. Əsas Qanun Azərbaycanın demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət kimi inkişaf modelini müəyyənləşdirdi, hakimiyyətin bölünməsi prinsipini təsbit etdi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının qorunmasını dövlətin başlıca öhdəliklərindən biri kimi rəsmiləşdirdi. Bununla da Konstitusiya yalnız dövlət orqanlarının səlahiyyət və fəaliyyət qaydalarını müəyyən edən sənəd olmaqdan çıxaraq Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının hüquqi dayağına çevrildi.
Konstitusiyanın əsl mahiyyətini dərk etmək üçün onun hüquqi müddəalarını bilməklə yanaşı, gündəlik həyatda hər bir insan üçün daşıdığı əhəmiyyəti də anlamaq vacibdir. İnsan hüquqları, azadlıq, bərabərlik, qanunun üstünlüyü, eləcə də vətəndaşın dövlət qarşısındakı hüquqi mövqeyi bu sənədin əsas prinsipləri sırasındadır. Əsas Qanunda insan və vətəndaş hüquqlarına ayrılmış müddəalar hər kəsin hüquq və azadlıqlarının tanınması, təmin edilməsi və müdafiəsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Heç bir şəxsin dili, dini, irqi və ya etnik mənsubiyyəti onun hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına səbəb ola bilməz. Hüquqi dövlətin möhkəmliyi yalnız qanunların qəbul edilməsi ilə ölçülmür. Əsas göstərici həmin qanunların ictimai həyatın bütün sahələrində düzgün tətbiqi və vətəndaşların hüquqlarının real şəkildə qorunmasıdır.
Konstitusiyanın qəbulundan sonrakı dövrdə ölkəmizin hüquq sistemi mərhələli şəkildə təkmilləşdirildi, konstitusiya nəzarəti institutları yaradıldı və Konstitusiya Məhkəməsi fəaliyyətə başladı. Cəmiyyətdə baş verən dəyişikliklər, yeni ictimai-siyasi şərait və sosial-iqtisadi inkişafın tələbləri nəzərə alınaraq referendumlar yolu ilə Əsas Qanuna müəyyən əlavə və dəyişikliklər edildi. Həyata keçirilən bu yeniliklər dövlət idarəçiliyinin daha da təkmilləşdirilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi, eləcə də konstitusion normaların müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması baxımından mühüm rol oynadı. Konstitusiyanın əhəmiyyəti yalnız qəbul olunduğu günlə müəyyən edilmir. Onun əsas dəyəri dövlətin və cəmiyyətin davamlı inkişafında hüquqi istiqamətverici qüvvə kimi çıxış etməsindədir.
Müasir Azərbaycan tarixində Konstitusiyanın rolu ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpası ilə daha geniş məzmun kəsb etdi. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Qələbə, 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazilərində dövlət suverenliyinin təmin edilməsi milli dövlətçiliyimizin inkişafında yeni mərhələ yaratdı. Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin ölkəmizin bütün ərazisində təmin olunması müstəqilliyimizin və dövlət bütövlüyümüzün mühüm göstəricisidir. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də Əsas Qanunun qəbulunun 30 illiyi və Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpası ilə əlaqədar tarixi hadisələrin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. Bu qərar hüquqi dövlət quruculuğunun, milli müstəqilliyin qorunmasının və suverenliyin möhkəmləndirilməsinin qarşılıqlı şəkildə bağlı olduğunu nümayiş etdirdi.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü müstəqil Azərbaycan dövlətinin hüquqi təməllərini, milli dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələrini və gələcək nəsillər qarşısında üzərimizə düşən vəzifələri xatırladan əlamətdar tarixdir. Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanaraq ümumxalq referendumu nəticəsində qəbul edilmiş Əsas Qanunun dövlət quruculuğundakı əvəzsiz rolunu bir daha diqqətə çatdırır. Konstitusiya Azərbaycanın müstəqilliyinin hüquqi təminatı, dövlət suverenliyinin əsas dayaqlarından biri və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunmasının mühüm təminatçısıdır.
Dövlətin gələcək taleyi təkcə iqtisadi potensialı və hərbi qüdrəti ilə deyil, həm də hüquqi sisteminin möhkəmliyi, qanunun aliliyinə göstərilən münasibət və cəmiyyətdə formalaşan hüquq mədəniyyəti ilə müəyyən edilir. Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplərə sadiq qalmaq, onun mahiyyətini dərindən mənimsəmək və hüquqi dövlət ənənələrini daha da inkişaf etdirmək hər bir vətəndaşın üzərinə düşən mühüm məsuliyyətdir. Çünki müstəqillik yalnız keçmişdə əldə etdiyimiz tarixi nailiyyət deyil, həm də daim qorunması, möhkəmləndirilməsi və gələcək nəsillərə etibarlı şəkildə çatdırılması vacib olan ən böyük milli dəyərimizdir.
Bəxtiyar Mustafayev,
YAP Mingəçevir şəhər təşkilatının sədri.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Digər xəbərlər
Tarix: 11-11-2026 | Saat: 10:21
Bölmə:Siyasət | çapa göndər
Hər bir ölkənin tarixində elə mühüm sənədlər mövcuddur ki, onların dəyəri sadəcə yazılı mətnlə və qəbul edildiyi tarixlə məhdudlaşmır. Belə sənədlər xalqın ümumi iradəsini əks etdirir, dövlətin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirir, hakimiyyətlə cəmiyyət arasında münasibətlərin hüquqi çərçivəsini formalaşdırır. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası da müstəqil dövlətçiliyimizin təməlini təşkil edən ən mühüm sənədlərdən biridir. Bu sənəd xalqımızın azadlıq və müstəqillik istəyinin hüquqi təcəssümü, dövlət idarəçiliyinin əsas dayağı, insan və vətəndaş hüquqlarının təmin olunmasının başlıca mexanizmidir. 12 Noyabr – Konstitusiya Günü yalnız tariximizin əlamətdar hadisələrindən birini yada salmaqla kifayətlənmir, eyni zamanda müstəqil dövlətimizin hansı hüquqi dəyərlər və prinsiplər əsasında formalaşdığını yenidən dəyərləndirmək üçün mühüm fürsət yaradır.
Azərbaycanın konstitusiya dövlətçiliyi tarixi müxtəlif mürəkkəb və ziddiyyətli mərhələlərdən keçmişdir. 1918-ci ildə yaradılan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti cəmi 23 ay mövcud olsa da, milli dövlətçilik ənənələrimizin inkişafında mühüm və silinməz iz qoymuşdur. Lakin qısa müddət ərzində fəaliyyət göstərən Cümhuriyyət özünün əsas qanununu qəbul etmək imkanı əldə edə bilmədi. Sonrakı onilliklərdə Azərbaycan sovet dövlətinin tərkibində fəaliyyət göstərdi və həmin dövrdə qəbul olunan konstitusiyalar xalqın müstəqil siyasi iradəsini deyil, mövcud hakimiyyət sisteminin ideoloji və hüquqi prinsiplərini əks etdirirdi. Buna baxmayaraq, xalqımızın müstəqil dövlətçilik arzusu, milli kimliyini qorumaq əzmi və azad yaşamaq istəyi heç zaman zəifləmədi. Dövlət müstəqilliyinin yenidən əldə olunması ilə Azərbaycanın qarşısında mühüm tarixi məsələ yarandı: milli dövlətçiliyinin hüquqi əsaslarını öz iradəsinə uyğun şəkildə formalaşdırmaq.
1991-ci ildə Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini bərpa etməsi tariximizin yeni və mühüm mərhələsinin əsasını qoydu. Lakin müstəqilliyin elan edilməsi hələ onun möhkəm və dayanıqlı hüquqi-siyasi əsaslarının yaradılması demək deyildi. Həmin dövrdə ölkədə hökm sürən siyasi böhran, idarəçilikdəki çətinliklər və ictimai-siyasi qeyri-sabitlik dövlət quruculuğu prosesinə ciddi əngəllər törədirdi. Mövcud vəziyyət Azərbaycanın gələcək inkişafı naminə güclü hüquqi bazanın yaradılmasını, ictimai sabitliyin bərqərar edilməsini və dövlət idarəçiliyində davamlılığın təmin olunmasını zəruri edirdi. 1993-cü ildə xalqın tələbi ilə hakimiyyətə qayıdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi altında ölkədə siyasi sabitliyin yaradılması, dövlət institutlarının gücləndirilməsi və müstəqil dövlətçiliyin möhkəmləndirilməsi istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirildi. Məhz bu şəraitdə yeni Konstitusiyanın hazırlanması dövlət quruculuğunun prioritet istiqamətlərindən birinə çevrildi.
Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanmış Konstitusiya layihəsi 1995-ci il noyabrın 12-də ümumxalq referendumuna təqdim olundu və Azərbaycan xalqının səsverməsi nəticəsində qəbul edildi. Bu tarix müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin inkişafında mühüm dönüş nöqtəsi kimi yadda qaldı. Yeni Konstitusiya həmin il noyabrın 27-də qüvvəyə minərək müstəqil dövlətimizin hüquq sisteminin başlıca əsasına çevrildi. Əsas Qanun Azərbaycanın demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət kimi inkişaf modelini müəyyənləşdirdi, hakimiyyətin bölünməsi prinsipini təsbit etdi, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının qorunmasını dövlətin başlıca öhdəliklərindən biri kimi rəsmiləşdirdi. Bununla da Konstitusiya yalnız dövlət orqanlarının səlahiyyət və fəaliyyət qaydalarını müəyyən edən sənəd olmaqdan çıxaraq Azərbaycanın uzunmüddətli inkişaf strategiyasının hüquqi dayağına çevrildi.
Konstitusiyanın əsl mahiyyətini dərk etmək üçün onun hüquqi müddəalarını bilməklə yanaşı, gündəlik həyatda hər bir insan üçün daşıdığı əhəmiyyəti də anlamaq vacibdir. İnsan hüquqları, azadlıq, bərabərlik, qanunun üstünlüyü, eləcə də vətəndaşın dövlət qarşısındakı hüquqi mövqeyi bu sənədin əsas prinsipləri sırasındadır. Əsas Qanunda insan və vətəndaş hüquqlarına ayrılmış müddəalar hər kəsin hüquq və azadlıqlarının tanınması, təmin edilməsi və müdafiəsi baxımından xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Heç bir şəxsin dili, dini, irqi və ya etnik mənsubiyyəti onun hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına səbəb ola bilməz. Hüquqi dövlətin möhkəmliyi yalnız qanunların qəbul edilməsi ilə ölçülmür. Əsas göstərici həmin qanunların ictimai həyatın bütün sahələrində düzgün tətbiqi və vətəndaşların hüquqlarının real şəkildə qorunmasıdır.
Konstitusiyanın qəbulundan sonrakı dövrdə ölkəmizin hüquq sistemi mərhələli şəkildə təkmilləşdirildi, konstitusiya nəzarəti institutları yaradıldı və Konstitusiya Məhkəməsi fəaliyyətə başladı. Cəmiyyətdə baş verən dəyişikliklər, yeni ictimai-siyasi şərait və sosial-iqtisadi inkişafın tələbləri nəzərə alınaraq referendumlar yolu ilə Əsas Qanuna müəyyən əlavə və dəyişikliklər edildi. Həyata keçirilən bu yeniliklər dövlət idarəçiliyinin daha da təkmilləşdirilməsi, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi, eləcə də konstitusion normaların müasir dövrün tələblərinə uyğunlaşdırılması baxımından mühüm rol oynadı. Konstitusiyanın əhəmiyyəti yalnız qəbul olunduğu günlə müəyyən edilmir. Onun əsas dəyəri dövlətin və cəmiyyətin davamlı inkişafında hüquqi istiqamətverici qüvvə kimi çıxış etməsindədir.
Müasir Azərbaycan tarixində Konstitusiyanın rolu ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin bərpası ilə daha geniş məzmun kəsb etdi. 2020-ci ildə Vətən müharibəsində əldə olunan tarixi Qələbə, 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra Azərbaycanın bütün ərazilərində dövlət suverenliyinin təmin edilməsi milli dövlətçiliyimizin inkişafında yeni mərhələ yaratdı. Konstitusiyanın hüquqi qüvvəsinin ölkəmizin bütün ərazisində təmin olunması müstəqilliyimizin və dövlət bütövlüyümüzün mühüm göstəricisidir. 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də Əsas Qanunun qəbulunun 30 illiyi və Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpası ilə əlaqədar tarixi hadisələrin əhəmiyyətini bir daha ön plana çıxardı. Bu qərar hüquqi dövlət quruculuğunun, milli müstəqilliyin qorunmasının və suverenliyin möhkəmləndirilməsinin qarşılıqlı şəkildə bağlı olduğunu nümayiş etdirdi.
12 Noyabr – Konstitusiya Günü müstəqil Azərbaycan dövlətinin hüquqi təməllərini, milli dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələrini və gələcək nəsillər qarşısında üzərimizə düşən vəzifələri xatırladan əlamətdar tarixdir. Bu gün Ümummilli Lider Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanaraq ümumxalq referendumu nəticəsində qəbul edilmiş Əsas Qanunun dövlət quruculuğundakı əvəzsiz rolunu bir daha diqqətə çatdırır. Konstitusiya Azərbaycanın müstəqilliyinin hüquqi təminatı, dövlət suverenliyinin əsas dayaqlarından biri və vətəndaşların hüquq və azadlıqlarının qorunmasının mühüm təminatçısıdır.
Dövlətin gələcək taleyi təkcə iqtisadi potensialı və hərbi qüdrəti ilə deyil, həm də hüquqi sisteminin möhkəmliyi, qanunun aliliyinə göstərilən münasibət və cəmiyyətdə formalaşan hüquq mədəniyyəti ilə müəyyən edilir. Konstitusiyanın müəyyən etdiyi prinsiplərə sadiq qalmaq, onun mahiyyətini dərindən mənimsəmək və hüquqi dövlət ənənələrini daha da inkişaf etdirmək hər bir vətəndaşın üzərinə düşən mühüm məsuliyyətdir. Çünki müstəqillik yalnız keçmişdə əldə etdiyimiz tarixi nailiyyət deyil, həm də daim qorunması, möhkəmləndirilməsi və gələcək nəsillərə etibarlı şəkildə çatdırılması vacib olan ən böyük milli dəyərimizdir.
Bəxtiyar Mustafayev,
YAP Mingəçevir şəhər təşkilatının sədri.
Məlumatlanmaq üçün Facebook səhifəmizi
Xəbəri paylaş
Digər xəbərlər
11-11-2026
